24 karaty: skąd się wzięła ta nazwa i jaka to próba złota

24 karaty oznaczają czyste złoto, w którym wszystkie 24 części masy to kruszec. Złotu 24-karatowemu odpowiada w polskich oznaczeniach próba 999, a na sztabkach inwestycyjnych zwykle 999,9.

Liczba 24 pochodzi z czasów późnego Cesarstwa Rzymskiego. Złoty solid cesarza Konstantyna ważył 24 siliquae, a siliqua to łacińska nazwa strąka szarańczynu, po grecku kerátion. Z tego słowa powstał karat, a z wagi tej monety wzięła się liczba.

Aktualizacja: 4 października 2026

Co oznaczają 24 karaty

Karat złota to jedna dwudziesta czwarta zawartości złota w stopie. Tak definiuje go Wielki słownik języka polskiego PAN. Złoto 18-karatowe ma 18 części złota na 24 części stopu, czyli 75 procent. Złoto 24-karatowe ma 24 części na 24.

Na próbę przeliczysz karaty prostym działaniem: dzielisz je przez 24 i mnożysz przez 1000. Dla 24 karatów wychodzi 1000, ale polska ustawa kończy listę prób na 0,999, a na sztabkach inwestycyjnych zobaczysz 999,9.

Amerykanie zapisują karaty skrótem K albo Kt (14K, 18K, 24K), Brytyjczycy skrótem ct.

Karaty a próby złota: tabela przeliczeń

Polskie prawo probiercze posługuje się częściami tysięcznymi. Ustawa z 2011 roku definiuje próbę jako stosunek masy czystego metalu do masy stopu i wymienia siedem prób złota: 0,999; 0,960; 0,750; 0,585; 0,500; 0,375 i 0,333.

Karaty a polskie próby złota

Karaty	Zawartość złota	Polska próba	Cyfra na cesze
24K	1000‰	0,999	0
23K	958,3‰	0,960	1
22K	916,7‰	brak	brak
18K	750‰	0,750	2
14K	583,3‰	0,585	3
12K	500‰	0,500	4
10K	416,7‰	brak	brak
9K	375‰	0,375	5
8K	333,3‰	0,333	6

Trzy polskie próby odpowiadają karatom dokładnie: 0,750; 0,500 i 0,375. Pozostałe różnią się od pełnych karatów najwyżej o 1,7 promila. Próba 0,585 to 14,04 karata, a równe 14 karatów daje 583,3 promila.

Dawniej polską próbą była 0,583. Tak stanowiły przepisy z 1920 roku, tak też zarządzenie prezesa Głównego Urzędu Miar ze stycznia 1994 roku. W tabeli cech obowiązującej od lipca 1996 roku widnieje 0,585. Zobacz, co oznacza próba 585 i ile kosztuje gram.

Na polskiej cesze probierczej dla złota zobaczysz głowę rycerza, literę oznaczającą urząd i cyfrę od 0 do 6. Trójka oznacza próbę 0,585, zero 0,999. Ustawa nie dopuszcza tolerancji ujemnej: jeśli stop wypada między dwiema próbami, urząd oznacza wyrób cechą niższej próby.

Dwa wiersze tabeli nie mają polskiej próby. Stop 22-karatowy spotkasz w monetach bulionowych, a 10-karatowy, czyli próbę 417, w biżuterii amerykańskiej.

Kalkulator karatów i prób złota

Wybierz karaty i wpisz masę wyrobu. Zobaczysz, ile jest w nim czystego złota i od jakiej kwoty zaczyna się wycena w naszym skupie.

Skąd się wzięło słowo „karat”

Greckie kerátion to zdrobnienie od kéras („róg”), czyli „rożek”. Grecy nazywali tak wygięte jak małe rogi strąki szarańczynu strąkowego, drzewa znanego też jako chleb świętojański. Z jego zmielonych owoców powstaje karob. W przypowieści o synu marnotrawnym strąki te jedzą świnie, a w greckim tekście Ewangelii Łukasza stoi w tym miejscu to samo słowo.

Kerátion było też nazwą drobnego odważnika. Rzymianie nazywali tę samą miarę siliqua, czyli „strąk”. Botanicy połączyli oba języki w nazwie gatunku, Ceratonia siliqua.

Do polszczyzny słowo szło długo. Merriam-Webster i włoski słownik Treccani wyprowadzają je z greki przez arabskie qīrāṭ i włoskie carato. Wielki słownik języka polskiego PAN podaje niemieckie Karat, włoskie carato i średniowiecznołacińskie caratum, a pierwsze polskie poświadczenie datuje na 1538 rok.

Mit o nasionach, które ważą tyle samo

W wielu poradnikach przeczytasz, że nasiona szarańczynu służyły za odważniki, bo każde waży dokładnie 0,2 grama. To ładna historia, którą w 2006 roku sprawdził zespół biologów (Lindsay Turnbull i współautorzy). Wyniki opublikował w „Biology Letters”, czasopiśmie brytyjskiego Royal Society.

Badacze zważyli około 550 nasion z 28 drzew ze stacji doświadczalnej na Majorce. Współczynnik zmienności masy wyniósł 23 procent. Średnia dla 63 gatunków opisanych w literaturze to 25 procent, więc szarańczyn wypada przeciętnie.

W drugim doświadczeniu 20 osób wskazywało cięższe z pary nasion, nie biorąc ich do ręki. Uczestnicy wychwytywali na oko różnicę masy rzędu 5 procent, a to znaczy, że kupiec mógł wybrać z worka nasiona o zbliżonej masie. Autorzy sugerują, że mit o stałej wadze wziął się z takiego doboru. Dawne wzorce karata w różnych miastach też różniły się o około 5 procent.

Średnia masa nasion z drzew żeńskich wyniosła w tym badaniu 200,5 miligrama, o pół miligrama więcej niż dzisiejszy karat metryczny.

Dlaczego akurat 24: solid Konstantyna

Rzymianie liczyli dwunastkami. Funt, po łacinie libra, miał 12 uncji, uncja 24 skrupuły, a skrupuł 6 siliquae. Na funt wypadało 1728 siliquae, każda po około 0,19 grama.

Około 309 roku, najpóźniej w 312, cesarz Konstantyn Wielki wprowadził nową złotą monetę, solida. Jego mennice biły z funta złota 72 sztuki. Aureusa, poprzednika solida, bito od czasów Dioklecjana po 60 z funta. Dzielenie 1728 przez 72 daje 24, więc solid ważył 24 siliquae, czyli około 4,5 grama.

Izydor z Sewilli zapisał to w VII wieku: „Siliqua vicesima quarta pars solidi est”, czyli siliqua to dwudziesta czwarta część solida.

Rzymskie miary wagi w czasach solida

Miara	Część funta	Liczba siliquae	W gramach
funt (libra)	1	1728	około 327
uncja	1/12	144	27,3
solid	1/72	24	4,55
skrupuł	1/288	6	1,14
siliqua	1/1728	1	0,19

Wartości w gramach podajemy dla funta 327,45 g, przyjmowanego najczęściej. Szacunki się różnią, na przykład Dumbarton Oaks podaje około 325 g.

Jak miara wagi stała się miarą czystości

Przez siedem stuleci, do lat trzydziestych XI wieku, mennica w Konstantynopolu biła solida z czystego złota. Pełnowartościowa moneta ważyła 24 karaty i cała była ze złota, więc liczba karatów złota w monecie mówiła, jak czysty jest kruszec. Słowniczek numizmatyczny Dumbarton Oaks, harwardzkiego ośrodka badań nad Bizancjum, podaje, że karat był najpierw miarą wagi, a potem czystości, równą 1/24 całości.

W karatach numizmatycy opisują też, jak cesarze psuli monetę. Według Philipa Griersona zaczął Michał IV, cesarz od 1034 roku. W młodości trudnił się wymianą pieniędzy, czyli był kimś w rodzaju bizantyjskiego kantorowca, i podejrzewano go o fałszerstwa. W dziesięcioleciu po klęsce pod Manzikertem (1071) czystość spadła do około 8 karatów. W 1092 roku Aleksy I Komnen przywrócił dobrą monetę, hyperpyron o czystości 20½ karata na 24.

Dwudziestymi czwartymi częściami liczyli też Włosi i część świata arabskiego. Arabski qīrāṭ był w Mekce, Egipcie i Syrii jedną dwudziestą czwartą dinara, a w Iraku jedną dwudziestą. Włoskie carato do dziś oznacza dwudziestą czwartą część, na przykład własności statku handlowego.

W średniowiecznej Europie kupcy mierzyli karatami czystość monet. Jeden z nich, Florentczyk Pegolotti, liczył w XIV wieku weneckiego dukata jako złoto 24-karatowe. W krajach niemieckich markę kolońską dzielono dla złota na 24 karaty po 12 granów, a dla srebra na 16 łutów. W Anglii, gdzie karat miał 4 grany, do 1526 roku złote monety bito wyłącznie w standardzie 23 karatów i 3½ grana. W 1526 roku Henryk VIII wprowadził obok niego złoto 22-karatowe, zwane koronnym.

W 1843 roku, gdy w Krakowie powstał urząd probierczy, próbę złota określano w karatach, a srebra w łutach, jak podaje Główny Urząd Miar. W 1920 roku polskie przepisy probiercze podawały próby w częściach tysięcznych: 0,960; 0,750 i 0,583.

24 karaty w datach

Karat od solida Konstantyna do prawa probierczego z 2011 roku

Kiedy	Co się stało
około 309 (najpóźniej 312)	Konstantyn Wielki wprowadza solida: 72 sztuki z funta złota, każda po 24 siliquae
VII wiek	Izydor z Sewilli zapisuje, że siliqua to 1/24 solida
po 1034	Michał IV zaczyna psuć złotą monetę Bizancjum
1092	reforma Aleksego I Komnena: hyperpyron o czystości 20½ karata
1284	Wenecja bije dukata, liczonego jako złoto 24-karatowe
1526	Henryk VIII wprowadza w Anglii złoto koronne, 22 karaty
1538	pierwsze poświadczenie słowa „karat” w polszczyźnie
1843	urząd probierczy w Krakowie: złoto w karatach, srebro w łutach
1907	karat metryczny: 200 mg, jednostka masy kamieni szlachetnych
1920	polskie przepisy probiercze: próby 0,960; 0,750 i 0,583
1996	w tabeli polskich cech próba 0,585 w miejsce 0,583
2011	Prawo probiercze: siedem prób złota, nowa najwyższa 0,999

Karat złota a karat diamentów

Jubiler używa słowa „karat” w dwóch znaczeniach i tylko jedno z nich da się zważyć. Karat metryczny, w skrócie ct, to jednostka masy kamieni szlachetnych równa 0,2 grama. Brylant jednokaratowy waży 200 miligramów.

Tę wartość ustaliła IV Generalna Konferencja Miar w 1907 roku. Wcześniej karat zależał od miasta: w Londynie miał 205,3 mg, a we Florencji 197,2 mg. W polskim prawie karat metryczny jest legalną jednostką masy kamieni szlachetnych.

Karat złota jest ułamkiem, więc pierścionek 14-karatowy może ważyć 2 gramy albo 20. Amerykanie rozdzielili oba znaczenia pisownią i piszą „karat” o próbie złota, a „carat” o masie kamienia. Polszczyzna ma jedno słowo, a Słownik języka polskiego PWN nazywa karat złota „dawną miarą zawartości złota w stopach”.

Ile złota jest w złocie 24-karatowym

Złoto sprzedawane jako 24-karatowe ma zwykle 99,9 albo 99,99 procent kruszcu. Najwyższa polska próba 0,999 weszła do prawa probierczego z ustawą z 2011 roku. Standard LBMA Good Delivery, obowiązujący na londyńskim rynku złota, wymaga od sztabki co najmniej 995 części złota na 1000. Sztabki inwestycyjne i monety takie jak Wiedeński Filharmonik czy Kanadyjski Liść Klonowy mają próbę 999,9, czyli „cztery dziewiątki”.

Część monet bulionowych mennice biją ze złota 22-karatowego: Krugerranda od 1967 roku, American Gold Eagle od 1986 roku. To ta sama próba, którą Henryk VIII wprowadził w 1526 roku. Brytyjska Britannia była 22-karatowa do 2012 roku, od 2013 ma próbę 999,9. Uncjowy Krugerrand zawiera pełną uncję trojańską kruszcu, a z domieszką miedzi waży 33,93 grama.

Czyste złoto jest miękkie, w skali Mohsa ma twardość od 2,5 do 3. Dlatego jubilerzy stapiają je z innymi metalami. Stop jest trwalszy, a domieszki zmieniają kolor: miedź daje złoto różowe, a pallad lub srebro białe.

Karaty przy okienku na Grzybowskiej

Nasz cennik skupu złota podaje próby: 333, 375, 417, 585, 750, 960 i 999,9. Jeśli na wyrobie masz wybite 14K albo 18K, nie musisz ich przeliczać. Ważymy wyrób i badamy próbę w twojej obecności, a stawkę za gram podajemy przed decyzją. Wycena jest bezpłatna, nie zobowiązuje do sprzedaży i trwa do 20 minut, zależnie od liczby przedmiotów.

Skupujemy złotą biżuterię, złom złota oraz monety bulionowe i kolekcjonerskie. Złoto 24-karatowe możesz też u nas kupić jako sztabki 999,9 od 1 g do 100 g. Przed pierwszym zakupem przeczytaj poradnik, jak kupić złoto.

Adres: Kantor Argentarii, ul. Grzybowska 61 lok. 12, 00-844 Warszawa, na Woli, przy Rondzie Daszyńskiego. Jesteśmy czynni od poniedziałku do piątku w godzinach od 9:00 do 21:00, w soboty od 10:00 do 20:00, a w niedziele od 11:00 do 20:00. Telefon: +48 791 901 979. Nazwę wzięliśmy od argentarii, rzymskich bankierów, którzy wymieniali też pieniądze.

Najczęściej zadawane pytania

Co oznacza 24K?

Oznaczenie 24K to 24 karaty, czyli czyste złoto. Karat to jedna dwudziesta czwarta zawartości złota w stopie, więc 24 karaty to 24 części złota na 24 części stopu. W polskich oznaczeniach odpowiada temu próba 999, a na sztabkach inwestycyjnych 999,9. Złoto 18-karatowe ma 75 procent złota, a 14-karatowe 58,3 procent.

24-karatowe złoto: jaka to próba?

Złoto 24-karatowe to próba 999, najwyższa z siedmiu prób złota w polskim prawie probierczym. Na cesze urzędu probierczego oznacza ją cyfra 0 obok głowy rycerza. Sztabki inwestycyjne i monety takie jak Wiedeński Filharmonik mają oznaczenie 999,9, a próby 1000 ustawa nie przewiduje.

Ile karatów ma czyste złoto?

Czyste złoto ma 24 karaty. To górna granica skali, bo karaty mówią, ile z 24 części stopu stanowi złoto. Dlatego złota 25-karatowego nie ma. Złoto 22-karatowe zawiera 91,7 procent kruszcu, 18-karatowe 75 procent, 14-karatowe 58,3 procent, a 8-karatowe 33,3 procent.

Dlaczego czyste złoto ma 24 karaty, a nie 100?

Liczba 24 pochodzi z IV wieku. Cesarz Konstantyn wprowadził wtedy solida, złotą monetę bitą po 72 sztuki z funta. Funt liczył 1728 siliquae, czyli rzymskich karatów, więc solid ważył 24. Moneta była z czystego złota, dlatego 24 karaty zaczęły oznaczać pełną czystość, a mniejsze liczby jej ułamki.

Ile gramów ma 1 karat złota?

Karat złota nie jest jednostką masy, więc nie przeliczysz go na gramy. Mówi, jaka część stopu jest złotem, a 1 karat to 1/24, czyli około 4,2 procent. Jednostką masy jest karat metryczny (ct), w którym jubilerzy podają wagę kamieni szlachetnych. Jeden karat metryczny to 0,2 grama, więc brylant jednokaratowy waży 200 miligramów.

14 i 18 karatów: jaka to próba?

Złoto 14-karatowe ma 583,3 promila kruszcu i w Polsce odpowiada mu próba 585. Złoto 18-karatowe to dokładnie próba 750, 9-karatowe 375, a 8-karatowe 333. Stop 22-karatowy ma 916,7 promila i w polskiej ustawie nie ma własnej próby. Karaty dzielisz przez 24 i mnożysz przez 1000.

Ile kosztuje 1 gram złota 24-karatowego?

Cena zmienia się każdego dnia, dlatego nie podajemy jej w tekście. Narodowy Bank Polski publikuje cenę 1 grama złota w próbie 1000, a kantory i dilerzy złota ustalają własne ceny skupu i sprzedaży. Nasze aktualne stawki za złoto próby 999,9 znajdziesz w cenniku skupu złota i w ofercie sztabek.

Źródła

• Wielki słownik języka polskiego PAN, hasło „karat”
• Słownik języka polskiego PWN, hasło „karat”
• Słowniki Merriam-Webster i Treccani, hasła „carat” i „carato”
• L. A. Turnbull i in., „Seed size variability: from carob to carats”, „Biology Letters” 2 (3), 2006
• P. Grierson, „Byzantine Coinage”, Dumbarton Oaks 1999
• Dumbarton Oaks, słowniczek numizmatyczny
• Izydor z Sewilli, „Etymologiae” XVI, 25
• BIPM, „Le Système international d’unités”, wyd. 7, 1998
• Ustawa z 1 kwietnia 2011 r. Prawo probiercze, Dz.U. z 2023 r. poz. 536
• Okręgowy Urząd Probierczy w Warszawie: aktualne cechy polskie i historia probiernictwa w Warszawie
• Główny Urząd Miar, „Vademecum” 2022, administracja probiercza
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 5 czerwca 2020 r. w sprawie legalnych jednostek miar, Dz.U. z 2020 r. poz. 1024
• Encyclopaedia Britannica, hasło „carat”
• LBMA Good Delivery Rules oraz specyfikacje mennic: South African Mint, United States Mint, The Royal Mint

Tekst ma charakter historyczny i edukacyjny. Kantor Argentarii nie prowadzi doradztwa inwestycyjnego i nie prognozuje kursów walut ani cen kruszców.

Materiał z działu Historia pieniądza. Zobacz też: historia pieniądza od barteru do monet.